Ko te takitaki mate a Ngapuhi

– ko te wā o te pōkerehū

Raimona Inia

2022-01-14T08:00:00.0000000Z

2022-01-14T08:00:00.0000000Z

NZME

https://communitynews.co.nz/article/281715502975628

KAHU KI ROTORUA

Kīhai pea i taka te tau o te nohanga o Hongi ka whakarewangia e ia tana tauā hiku toto, i mā waka tauā mai a Ngapuhi mā te takutai moana ka heke mai ki te wahapū o Wāihi. He mea arahina rātou e Te Awakiohau rāua ko Ngaropatukino nō Tauranga tētehi nō Te Arawa tētehi.e rima rau te tokomaha o ngā toa, e waru ngā waka tauā e rima tekau i runga i ia waka. E haere ana mā Pongakawa ka noho ki Pariwhāiti ka moe i kōnei. Aonga ake ka whati tētehi taha o taua ope ki Whāngaikorea ka haere tonu mai a Hongi Hika me āna toa, ka poka mā uta mā Ohineputatara he tōtō haere hoki i ō rātou waka. Ka ngarea e Hongi he toro tauā ki te Rotoehu, ko Kaikinikini tō rātou kākākura ka roa e haere tū ana ka puta i Rotoehu ka moe rātou ki te pūtake o Kākānui ki Maungatapu. Rokohanga ko ngā kāinga anahe kua kore ngā tangata. Kua pō kua tahuna te ahi ka kitea te ope nei e ngā uri o Kawatapuarangi o Waitaha o Mākino o wai atu hapū o wai atu hapū o ngā roto moana. Ka rewa te tauā patu tangata a Ngāti Mākino me ētehi atu, ko Te Rākataha rātou ko Te Hatete ko Tohetaua ngā amokura nō roto mai i te pōkaitara he tūponotanga ohorere i tae atu ai a Tahuriorangi whoi anō huakina te riri ka riro i a ia te ika nui o te kūpenga, hinga katoa a Ngapuhi i a rātou, ki a Tahuriorangi te tupapaku o Kaikinikini. He tokorua anahe i ora ka hoki atu rāua ki te matua hāunga ngā uri o Kawatapuarangi ka ngaro i ngā kūmore o Te Rotoehu me Te Rotomā, ka haria ngā pakipaki. , ka puta mai te ope tauā a Hongi ki Haupapa, he koko tēnei ki te tokerau o te Rotoehu ka pūhaina mai te matua ki te moana, ka hōea te wai ehuehu, he mātakitaki noa atu tā Pikiao he aha i tua atu – e kore e taea te pēwhea. Ka roa e hoe ana ka tū ki Te Pōhue , ka amongia ngā waka, ka tōia mā uta ko te ara i tōia mai ai ko Te Tahuna engari na tēnei mahi nui āna, ka tapangia ko Ā Te Ara a Hongi. Mau tonu i te ingoa i enei rangi. Ka nui rawa atu te riri o Ngapuhi ki a Te Arawa i whakapau kaha ai rātou ki te takitaki i te kōhuru o Te Paeoterangi. A Hongi Hika e mā Te Tahuna mai ana, kua oti kē i a Te Wera Hauraki te pupuhi me te patu i te kāinga o Whāngaikorea ko Te Whenua tētehi o ngā toa i mate ā ko Te Amotu Takaanewa anō tētehi, mate ai tēnei toa i Te Tahuna. Ka oma ētehi, ka huna ētehi, ka kotahi anō ētehi ki Mokoia. Nō te taenga atu a Ngapuhi ki Tapuaeharuru ka ngarea anōtia ngā toro, ko tētehi pahi i ngārea ki Ikataina ki te patu i a Tūmakoha Te Whanapipi, he tohunga mana nui nō Ngāti Tarawhai ko Te Wera Hauraki me tana ope itiiti te hunga i haere atu ai. He ahakoa ka tae atu a Te Wera ki Tauranganui ka karangahia e Tūmakoha te wehi me te ihi o Nukuteapiapi o Marutewhareaitu o wai atua o wai atua, ka ūhingia te roto moana ki te kohu, ka kāpō ngā kanohi o Ngapuhi. Ka pau i a rātou te toru o ngā rangi e whaiwhai haere ana i tēnei tohunga, ka pirorehe te hiahia, ka hoki ki a Hongi Hika, ka ora a Ngāti Tarawhai. Ka ū a Ngapuhi ki Te Wahahiakai he whenua kai ngā rekereke o Ngaukawakawa he pā maioro tēnei nō Ngāti Pāruaharanui – ki kōnei rātou ū ai, kātahi a Hongi Hika ka whakatakoto i tōna matua i a Te Wera Hauraki, i a Tāreha, i a Tītore, i a Te Ururoa, i a Murupaenga i a wai atu rangatira te tokomaha hoki. Engari a Te Arawa e takoto marara ana, kua oma ētehi ki Ruatāhuna, ko ētehi kai Tarawera, ko ētehi kai te takutai arā anō te nuinga e noho huihui ana ki runga o Mokoia i roto i te pōhēhētanga nui ka ora ai rātou. Nā reira pea i hinga ai te wairua o te iwi i tā rātou kitehanga atu i ngā waka tauā o Ngapuhi e pae ana ki uta, ka rua i te tini o ngā toa, ka toru i te rahi o ā rātou rākau Pākehā. Ki kōnei rātou tāria ai te kauwae komekome o Mahia. Tāria te roanga ake...

en-nz